İş Kanununda günlük çalışma sürelerinin en fazla 11 saat olabileceği düzenlenmiş olmakla birlikte bazı sektörlerde 24 saatlik çalışmalara rastlanabilmektedir. Bu yazımızda 24 saatlik çalışmalar ile ilgili Yargıtay uygulamaları incelenecektir.
24 Saatlik Çalışmalarda Ara Dinlenmesi Kaç Saattir?
İş Kanununun 67. maddesinde ara dinlenme sürelerinin en az ne kadar olacağı düzenlenmiş olup buna göre; 4 saat veya daha kısa süreli işlerde 15 dakika, 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dahil) işlerde yarım saat ve 7,5 saatten fazla süren işlerde 1 saat ara dinlenme süresi verilmesi zorunludur. 11 saatten fazla çalışmak yasak olduğundan kanunda 11 saati aşan çalışmalarda ara dinlenme süresinin ne kadar olması gerektiği düzenlenmemiştir.
Yargıtay içtihatlarında, genel itibariyle bir işçinin günde 24 saat çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu ve günde 10 saat ara dinlenmesi düşüldükten sonra çalışma süresinin 14 saat olarak kabul edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Ancak son yıllarda 10 saat ara dinlenme süresi düşülmesi için işçinin çalıştığı süre içinde uyku ihtiyacını giderip gidermediğinin araştırılması gerektiği ve uyku ihtiyacı giderilmiyorsa ara dinlenmesi süresinin işin niteliğine göre belirlenmesi gerektiği yönünde kararlar verilmektedir.
Yargıtay 22. H.D. 07.11.2019 Tarih, 2017/25028 Esas ve 2019/20619 Karar.
“Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, 24 saat çalışan bir işçinin günde en fazla fiilen 14 saat çalışabileceğinin kabulü gerekir.”
Yargıtay 9. H.D. 21.01.2021 Tarih, 2016/28477 Esas ve 2021/1963 Karar.
“…davacının 24 saat nöbet tuttuğu kabul edilen günde hiç ara dinlenme yapmadan çalıştığı kabul edilmiştir. İşçinin uyku ihtiyacını gideremediği 24 saat esaslı çalışmada yemek ve sair ihtiyaçları sebebiyle 4 saat ara dinlenme yaptığı kabul edilmelidir.”
Yargıtay 9. H.D. 11.03.2021 Tarih, 2021/1781 Esas ve 2021/6018 Karar.
“somut uyuşmazlıkta dosya kapsamından davacının nöbet sırasında uyku ihtiyacını gideremediği anlaşılmasına rağmen bu husus gözden kaçırılarak hatalı şekilde hesap yönünden bozma yapıldığı, buna göre Mahkemece 24 saatlik çalışmadan 6 saat ara dinlenmesi düşülmesinin temyiz edenlerin sıfatına göre yerinde olduğu”
Yargıtay 9. H.D. 11.03.2021 Tarih, 2021/1781 Esas ve 2021/6018 Karar.
“..nöbet tuttuğu günlerde 24 saatlik çalışma süresi içinde davacıya uyku imkanı sağlanmışsa 10 saatlik süre çalışma süresinden düşülerek davacının fiilen 14 saat çalıştığı kabul edilmeli, fazla çalışması buna göre değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir”
24 Saat Çalışma 24 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma
24 Saat çalışma ve 24 saat dinlenme şeklindeki çalışmalar atipik çalışma olduğundan işçilerin çalışma süreleri iki haftalık döngüler halinde incelenmelidir. Bu sistemde işçi birinci hafta dört gün ve ikinci hafta 3 gün çalışır.
Örnek: 24 Saat çalışıp 24 saat dinlenen bir işçinin 4 saat ara dinlenme süresi kullandığının kabul edilmesi durumunda işçi birinci hafta 4 gün 20’şer saat ve ikinci hafta 3 gün 20’şer saat çalışmış olur. Bu çalışma sisteminde işçi birinci hafta (4×20) 80 saat çalışarak (80-45) 35 saat ve ikinci hafta 60 saat çalışarak (60-45) 15 saat fazla çalışma yapmış olur. Ayrıca bu işçi günde 11 saatin üzerinde çalışma nedeniyle birinci hafta (4×9) 36 saat ve ikinci hafta (3×9) 27 saat fazla çalışmış olur. Yargıtay kararlarında fazla olan sürenin esas alınması gerektiği belirtildiğinden haftalık çalışma süresinin aşılması nedeniyle fazla çalışma hesaplanmaz ancak günde 11 saatin üzerinde çalışma yapılması nedeniyle işçi birinci hafta 36 saat ve ikinci hafta 27 saat fazla çalışma yapmış olur.
Yukarıdaki örnekte 10 saat ara dinlenme süresi kullanıldığının kabul edilmesi durumunda işçi birinci hafta 4 gün 14’er saat ve ikinci hafta 3 gün 14’er saat çalışmış olur. Bu çalışma sisteminde işçi sadece birinci hafta 56 saat çalışarak (56-45) 11 saat fazla çalışma yapmış olur. Ayrıca bu işçi günde 11 saatin üzerinde çalışma nedeniyle birinci hafta (4×3) 12 saat ve ikinci hafta (3×3) 9 saat fazla çalışmış olur. Yargıtay kararlarında fazla olan sürenin esas alınması gerektiği belirtildiğinden işçi için birinci hafta 9 saat ve ikinci hafta 12 saat fazla çalışma hesaplanmalıdır.
Yargıtay 9. H.D. 01.03.2018 Tarih, 2017/10355 Esas ve 2018/4649 Karar.
“Somut uyuşmazlıkta, eldeki dosya ve davalıları aynı olan ve davacıları da eldeki dosya davacısı gibi şoför olan benzer dosyalar Dairemiz tarafından aynı gün incelenmiş, bu inceleme sonucunda davacının 24 saat çalışma 24 saat dinlenme usulüne göre çalıştığı anlaşılmaktadır. Bu durumda 24 saat çalışıp 24 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda bir hafta 3 gün diğer hafta ise 4 gün çalışma yapılacağından, yukarıda bahsedilen 63 üncü madde hükmü gereğince, haftalık normal çalışma süresi dolmamış olsa dahi günlük 11 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılması nedeniyle 4 saat ara dinlenme yapıldığında işçi ilk bir hafta (3×9=) 27 saat takip eden hafta ise (4×9=) 36 saat fazla çalışma yapmış, 10 saat ara dinlenme halinde ise işçi ilk bir hafta (3×3=) 9 saat takip eden hafta ise (4×3=) 12 saat fazla çalışma yapmış olacaktır.”
24 Saat Çalışma 48 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma
24 saat çalışma ve 48 saat dinlenme şeklindeki çalışma sisteminde fazla çalışma süreleri 3’er haftalık döngülere göre hesaplanmalıdır. Bu sistemde işçi birinci hafta 3 gün, ikinci hafta 2 gün ve üçüncü hafta 2 gün çalışır.
Örnek: 24 saat çalışıp 48 saat dinlenmede 10 saat ara dinlenme süresi kullandığının kabul edilmesi durumunda işçi birinci hafta 3 gün toplam (3×14) 42 saat, ikinci hafta 2 gün toplam (2×14) 28 saat ve üçüncü hafta 2 gün toplam (2×14) 28 saat çalışmış olur. Haftalık çalışma süresi 45 saati aşmasa da günde 11 saatin üzerindeki çalışmalar için işçiye fazla çalışma ücreti ödenmelidir. Bu kapsamda işçi için birinci hafta (3×3) 9 saat, ikinci hafta (2×3) 6 saat ve üçüncü hafta (2×3) 6 saat fazla çalışma ücreti hesaplanmalıdır.
Yargıtay 9. H.D. 16.09.2014 Tarih, 2012/33252 Esas ve 2014/26712 Karar.
“Davacı işçinin işyerinde 24 saat çalışarak 48 saat dinlendiği tartışmasızdır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 24 saatlik çalışma süresinin fiilen 14 saatinin mesaide geçtiği kabul edilerek günlük 11 saatlik yasal üst sınırın aşılması sebebiyle her gün 3 saat ve haftada 9 saat fazla çalışma ücreti hesaplanmıştır. Davacının 24 saat çalışması ve 48 saat dinlenmesi sebebiyle ilk hafta filen çalışan gün sayısı 3 olup takip eden iki haftada 2 şer gün çalışmaktadır. Ayın son haftası tekrar 3 gün çalışmış olmakla hesaplamanın buna göre yapılması gerekirken her hafta 3 gün çalışılmış gibi fazla çalışma hesabı hatalıdır.”
İş Başmüfettişi
Ayrıntılı bilgi için Hakkımda bölümünü inceleyebilirsiniz.
