İş sözleşmesinin ihbar öneli kullanarak feshedilmesi durumunda işçiye ihbar süresi içinde yeni bir iş bulması için verilen izne iş arama izni adı verilir. Bu yazıda iş arama izni konusu Yargıtay içtihatları çerçevesinde tüm yönleriyle ele alınacaktır.
İşçilere İş Araması İçin Kaç Saat İzin Verilir?
İşçiye yeni bir iş bulması için verilecek iznin süresi günde iki saatten az olamaz. İki saatlik süre minimum süreyi ifade ettiğinden iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmeleri veya işyeri uygulamalarıyla söz konusu iznin iki saatten fazla olması kararlaştırılabilir.
Yargıtay 22. H.D. 25.04.2017 Tarih, 2017/21610 Esas ve 2017/9420 Karar.
“Kanunda yeni iş arama süresinin günde iki saatten az olamayacağı kurala bağlanmıştır. Bu süre asgarî olup, işverence daha fazla verilmesi mümkün olduğu gibi, sözleşme ile daha fazla iş arama süresi kararlaştırılabilecektir. “
İhbar Süreleri Arttırılmışsa İş Arama İzni Kullanılacak Süre de Artar mı?
İş arama izni bildirim sürelerinin tamamında kullanılır. Bildirim süreleri iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamalarıyla arttırılmışsa söz konusu izin bu bildirim sürelerini de kapsayacak şekilde kullandırılır.
Yargıtay 9. H.D. 23.06.2014 Tarih, 2012/32958 Esas ve 2014/21253 Karar.
“iş arama süresi en az 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde sözü edilen bildirim gün sayısına göre belirlenir. Bu konuda sözleşme ile arttırılmış öneller de dikkate alınır.”
İzin Hangi Saatlerde Kullanılır ve Bu Saatleri Kim Belirler?
İşçiye iş araması için verilecek iznin iş saatleri içinde kullandırılması gerekir. Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil gibi çalışmadığı günler için işçiye izin verilmez. Ancak işçi bu günlerde çalışıyorsa iş arama iznini hak eder. İş saatleri içinde olmak kaydıyla, iznin hangi saatler arasında kullanılacağı işveren tarafından belirlenir. İhbar süresi içinde işçinin iş görme borcu devam ettiğinden işçi izinlerini hangi saatler arasında kullanacağını kendi başına belirleyemez.
Yargıtay 9. H.D. 05.02.2014 Tarih, 2011/53724 Esas ve 2014/3398 Karar.
“İş arama izninin kullanılma zamanını işveren belirler. İşçinin kendiliğinden bu izni kullandığını belirterek ayrılması doğru değildir. Zira ihbar öneli içinde iş görme borcu eksiksiz devam etmektedir.”
Yargıtay 9. H.D. 12.01.2021 Tarih, 2020/4142 Esas ve 2021/433 Karar.
“Yeni iş arama izni, işçinin ihbar öneli içinde çalıştırıldığı günler için geçerli olur. İşçinin hafta tatili, bayram ve genel tatil izinlerini kullandığı günler için iş arama izni verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Çalışılmayan günler için iş arama izni verilmesi gerekmediğine göre, iş arama izin ücretine de hak kazanılamaz”
İş Sözleşmesini İhbar Süresi Tanımak Suretiyle Kendisi Fesheden İşçiye Yeni Bir İş Bulması İçin İzin Verilir mi?
İş sözleşmesini ihbar öneli tanımak suretiyle kendisi fesheden işçi de söz konusu izni kullanabilir.
Yargıtay 9. H.D. 13.02.2014 Tarih, 2011/53717 Esas ve 2014/4374 Karar.
“İşçinin işverene bildirim süresi tanımak suretiyle fesih yoluna gitmesi halinde de, işverence yeni iş arama izni verilmesi gerekir. Gerçekten yasada sadece bildirim süresinden söz edilmiş, bu süreyi işçinin ya da işverenin tanımış olması arasında ayrım yapılmamıştır. İşçinin ihbar öneli tanımak suretiyle feshinden sonra da işçinin iş arama ihtiyacı devam edebilecektir…4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesi düzenlemesi anlamında, ister işveren isterse işçi önel vererek feshetsin, işçiye günde 2 saat iş arama izni verilmesi gerekir.”
İhbar Tazminatı Peşin Ödenerek İş Sözleşmesi Feshedilen İşçiye Yeni Bir İş Bulması İçin Verilir mi?
Bildirim sürelerine ilişkin ücreti (ihbar tazminatı) peşin olarak ödenerek iş sözleşmesi feshedilen işçilere yeni bir iş bulması için izin verilmez.
Yargıtay 22. H.D. 14.05.2014 Tarih, 2013/24786 Esas ve 2014/12893 Karar.
“iş arama izni, bildirim süresi tanınarak yapılan fesihlerde söz konusu olur. İşverence 4857 sayılı Kanun’un 25. maddesine dayanılarak yapılan fesihlerde böyle bir yükümlülük olmadığı gibi, belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim süresi tanınmaksızın derhal feshinde ya da bildirim sürelerine ait ücretin veya ihbar tazminatının peşin ödendiği hallerde yeni iş arama izni verilmesi gerekmez.”
İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshinde İş Arama İzni Kullanılır Mı?
İş arama izni bildirim süresi içinde söz konusu olacağından İş Kanununun 24. ve 25. maddelerine (işverenin ve işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı) dayalı olarak yapılan fesihlerde işçiye iş bulması için izin kullandırılmaz.
Yargıtay H.G.K. 15.04.2021 Tarih, 2018/759 Esas ve 2021/490 Karar.
“Belirli süreli iş sözleşmelerinde veya belirsiz olmakla beraber peşin ücret ödenmek suretiyle fesih durumunda ya da sözleşmenin işçi tarafından haklı nedenle feshinde iş arama izni uygulanmaz zira bu hak süreli fesih beyanının bildirim süresine özgü bir hükmü olarak ancak bildirim süresinin uygulanmaya başlaması şartıyla doğar.”
İş Arama İzinleri Toplu Kullanılabilir mi?
İş Kanununun 27. Maddesinde, iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçinin bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorunda olduğu belirtilmiştir.
İşçi toplu kullanma talebini usulüne uygun olarak yapmışsa işveren bu talebi kabul etmek zorundadır. İzin toplu kullanılmak isteniyorsa toplam izin saati günlük çalışma saatine bölünür ve kaç gün izin kullanılacağı belirlenir.
Örnek 1: İşyerinde haftanın altı günü günde 7,5 saat çalışma yapılmakta ve pazar günü hafta tatili kullanılmaktadır. İşveren 01.01.2025 tarihinde işe giren işçisinin iş sözleşmesini bildirimli olarak feshetmek istediğini 01.03.2025 tarihinde işçiye bildirmiştir. İşçinin bildirim süresi iki hafta olduğu için fesih işlemi 15.03.2025 tarihinde gerçekleşecektir. İşçi söz konusu iznini toplu olarak kullanmak istediğini işverene bildirmiştir. Bu durumda bildirim süresi içinde 13 iş günü bulunduğundan bu süre içinde kullanılacak izin süresi 26 saattir. İşçi bu 26 saati aşağıdaki gibi kullanacaktır:
- 15.03.2025: İzinli
- 14.03.2015: İzinli
- 13.03.2025: İzinli
- 12.03.2018: 3,5 saat iş arama izni
Yargıtay H.G.K. 15.04.2021 Tarih, 2018/759 Esas ve 2021/490 Karar.
“İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.”
İş Arama İzni Kullandırılmayan İşçinin Hakları Nelerdir?
İş arama izninin kullandırılmaması veya eksik kullandırılması durumunda işçiye çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten çalıştırıldığı sürenin ücreti de yüzde yüz zamlı olarak ödenmelidir.
İş sözleşmesi bildirimli olarak feshedilen ve bildirim süreleri içerisinde iş arama izni kullandırılmayan işçi işçilik alacağı davası açarak söz konusu izinler karşılığında yüzde yüz zamlı ücretini talep edebilir.
İş arama izin ücreti hesaplanırken işçinin ihbar süresi içinde iş günleri tespit edilir ve her iş günü için 2 saat iş arama izin ücreti %100 zamlı olarak hesaplanır.
Yargıtay 9. H.D. 23.12.2008 Tarih, 2008/42707 Esas ve 2008/34977 Karar.
“Somut olayda davalı işveren, ihbar öneli içinde yeni iş arama izinlerini kullandırdığını kanıtlayabilmiş değildir. Bu nedenle davacı işçinin iş arama izin ücretlerine hak kazandığı tartışmasızdır. Davacının ihbar öneli içinde çalıştığı günler bakımından her gün için iki saat iş arama izin ücretinin 4857 sayılı İş Kanununun 27. maddesi hükmüne uygun olarak % 100 olarak hesaplanarak hüküm altına alınması gerekirse de, çalışılmayan hafta tatilleri için de iş arama izin ücreti hesaplanarak sonuca gidilmesi hatalı olup, kararın bu yönden bozulması gerekmiştir.”
Yargıtay 9. H.D. 12.01.2021 Tarih, 2020/4142 Esas ve 2021/433 Karar.
“Somut olayda davalı işveren, ihbar öneli içinde yeni iş arama izinlerini kullandırdığını kanıtlayabilmiş değildir. İşçinin ihbar öneli içinde çalıştığı günler bakımından her gün için iki saat iş arama izin ücretinin hüküm altına alınması gerekir.”
Bildirim Süresi Verilmeyen İşçi Dava Açarak İş Arama İzin Ücretini Talep Edebilir mi?
Bildirim süresi verilmeyen işçi dava açarak ihbar tazminatı talep edebilir. Ancak iş arama izni ile ihbar tazminatı birlikte hüküm altına alınamayacağından bildirim süresi verilmeyen işçi dava açarak söz konusu izni talep edemez. Söz konusu izin sadece bildirim süreleri içinde söz konusu olur.
Yargıtay 22. H.D. 23.01.2020 Tarih, 2016/27348 Esas ve 2020/1095 Karar.
“Somut olayda işçiye bildirim süresi verilmemiş olup, bildirim süresi kullanmayan işçiye yeni iş arama izni verilmesi gerekmediğinden, davacının çalışarak veya çalışmaksızın yeni iş arama ücretine hak kazanması mümkün değildir.”
İş Bulan İşçiye İş Arama İzni Verilir Mi?
İşçi bildirim süresi başlamadan veya bildirim süresi içerisinde yeni bir iş bulmuş olsa bile, iş arama ihtiyacı devam edebilir. Çünkü işçi, söz konusu izin sırasında, daha iyi bir iş bulma imkânına sahiptir. Bu nedenle iş bulmuş olsa bile işçiye yeni bir iş bulması için izin kullandırılmalıdır.
Yargıtay 22. H.D. 01.12.2015 Tarih, 2014/19880 Esas ve 2015/33173 Karar.
“İşçinin, bildirim süresi tanımak suretiyle fesih yoluna gitmesi halinde de, işverence yeni iş arama izni verilmesi gerekir. Gerçekten Kanunda sadece bildirim süresinden söz edilmiş, bu süreyi işçinin ya da işverenin tanımış olması arasında ayrım yapılmamıştır. İşçinin ihbar öneli tanımak suretiyle feshinden sonra da iş arama ihtiyacı devam edebilecektir. Hatta işçi bu arada yeni bir iş bulmuş olsa dahi, iş arama ihtiyacı devam eder. Çünkü iş arama iznini değerlendirerek daha iyi bir iş bulma imkânına kavuşabilecektir.”
İş Arama İzninin Kullandırılmaması Haklı Fesih Sebebi Midir?
İş Kanununun 24. maddesinde ücreti kanun hükümlerine uygun olarak ödenmeyen işçilerin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilecekleri hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda iş arama izni kullandırılmamasına rağmen iş arama izinlerine ilişkin ücreti %100 zamlı ödenmeyen işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Zira bildirim süresi içinde taraflar iş sözleşmesinden ve kanundan doğan yükümlülüklerine aynen uymak zorundadır.
İş sözleşmesini ihbar öneli tanımak suretiyle kendisi fesheden işçi de söz konusu izni kullanabileceğinden daha önce işçinin iş sözleşmesini feshetmek istediğini beyan etmiş olması iş arama izin ücretinin ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesine engel değildir.
Yargıtay H.G.K. 15.04.2021 Tarih, 2018/759 Esas ve 2021/490 Karar.
“Hemen belirtilmelidir ki, işveren tarafından iş arama izninin kullandırılmaması ya da eksik kullandırılması hâlinde işçinin iş sözleşmesini derhal fesih hakkı mevcuttur.”
İş Arama İzni Kullandırılmaması İhbar Süresini Geçersiz Kılar Mı?
İş arama izni kullandırılmayan işçilerin dava açarak zamlı iş arama izin ücretini talep etmesi mümkündür. İş arama izninin kullandırılmaması durumunda zamlı ücret ödeneceği kanunda ayrıca düzenlendiğinden söz konusu iznin kullandırılmaması ihbar süresini geçersiz kılmaz.
Yargıtay 9. H.D. 09.11.2020 Tarih, 2016/31668 Esas ve 2020/15370 Karar.
“İşçiye bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamış olması, tanınan ihbar önelinin geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz(Yargıtay 9.HD. 1.12.2009 gün 2008/ 11880 E, 2009/ 32502 K).”
Yargıtay 9. H.D. 08.06.2020 Tarih, 2016/16373 Esas ve 2020/5009 Karar.
“Davacının bildirim süresi içinde yeni iş arama izninin kullandırılmamasının tanınan ihbar önelini etkisiz kılmayacağı, önel içinde iş arama izninin verilmemesinin İş Kanunu’nun 27. maddesinde de ayrıca yaptırıma bağlandığı dikkate alındığında, davacının ihbar tazminatı talebinin reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
İş Başmüfettişi
Ayrıntılı bilgi için Hakkımda bölümünü inceleyebilirsiniz.
