İş Kanununa göre en geç saat 20:00’de başlayarak en erken saat 06:00’ya kadar süren döneme gece dönemi, gece döneminde yapılan çalışmalara ise gece çalışma süresi adı verilir. Çalışma süreleri ile ilgili ayrıntılı bilgi için İşçilerin Günlük ve Haftalık Çalışma Saatleri başlıklı yazımı okuyabilirsiniz.
Çalışmanın Bir Kısmı Gece Dönemine Rastlayan Çalışmalar Gece Çalışması Sayılır mı?
Eğer çalışmanın bir kısmı gece dönemine rastlıyorsa çalışma süresinin gece döneminde mi yoksa gündüz döneminde mi daha fazla olduğuna bakılır ve çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlıyorsa o vardiyanın tamamı gece çalışması sayılır.
Örnek: 18:00 – 02:00 saatleri arasında yarım saat ara dinlenmesi kullanarak çalışan bir işçinin çalışmasının çoğunluğu 20:00 – 06:00 saatleri arasına rastladığından söz konusu çalışmanın tamamı gece çalışması sayılır.
Örnek: 16:00 – 24:00 saatleri arasında çalışan ve 21:00 – 21:30 saatleri arasında ara dinlenmesi kullanan bir işçinin çalışma süresinin 4 saati gündüz dönemine (20:00’dan önce) ve 3,5 saati gece dönemine (20:00 – 06:00 arasında) rastlamaktadır. Bu kapsamda söz konusu işçinin tüm çalışması gündüz çalışması sayılır.
Gece Çalışma Süresi En Fazla Kaç Saat Olabilir?
4857 Sayılı İş Kanununda işçilerin gece 7,5 saatin üzerinde çalıştırılamayacağı ancak yazılı onay olması koşuluyla turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde çalışan gece 7,5 saatin üzerinde çalıştırılabileceği belirtilmiştir. Bu nedenle belirtilen işlerde çalışanlardan onay verenler hariç gece 7,5 saatin üzerindeki çalışmalar yasaklı çalışma olarak adlandırılmaktadır. Yargıtay içtihatlarında, haftalık çalışma süresinin aşılıp aşılmadığına bakılmaksızın gece 7,5 saati aşan çalışmaların fazla çalışma ücreti olarak ödenmesi gerektiği ve bu çalışmaların denkleştirme kapsamında olmayacağı belirtilmiştir.
Yargıtay 9. H.D. 10.01.2023 Tarih, 2022/16457 Esas ve 2023/169 Karar.
“…gece çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa dahi, günde 7,5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir.”
Yargıtay 9. H.D. 29.03.2019 Tarih, 2015/32990 Esas ve 2019/7188 Karar.
“Gece çalışmasında denkleştirme mümkün değildir. Gece çalışmasında fazla mesai yasak çalışma niteliğindedir. Bu nedenle gece çalışması yapılan haftada, bu haftanın öncesi ve sonrası haftalarda çalışma süresi 45 saati aşmasa da her gece çalışması yapılan gün, ara dinlenme düşüldükten sonra arta kalan gece çalışmasının 7,5 saati aşan kısmı fazla mesai ücreti olarak hesaplanmalıdır.”
Kimler Gece Vardiyasında Çalıştırılamaz?
İş Kanununda aşağıdaki işçilerin gece vardiyasında çalıştırılamayacağı düzenlenmiştir:
- Sanayi işyerlerinde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler gece vardiyasında çalıştırılamaz.
- Gebe işçiler gebeliklerinin doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar, emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden itibaren bir yıl süreyle gece vardiyasında çalıştırılamaz. Eğer anne ve çocuk sağlığı açısından gerekli olduğu sağlık raporuyla belgelendirilirse gece çalışma yasağı bir yıl sonrasında da devam eder.
- Gece çalışma süresi nedeniyle sağlığının bozulduğunu belgelendiren işçiler mümkün olduğunca gündüz vardiyasında görevlendirilmelidir.
Sürekli Gece Vardiyasında Çalışan İşçi İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Feshedebilir Mi?
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir hafta gece vardiyasında çalıştırılan işçinin, bir sonraki hafta gündüz vardiyasında çalıştırılması gerekir. İşin niteliği ve yürütümü, iş sağlığı ve güvenliği göz önünde tutularak, gece ve gündüz vardiyalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
Yapılan iş gece çalışmasını gerektiriyorsa işçi sürekli olarak gece döneminde çalıştırılabilir. Örneğin gece bekçisi olarak çalışan işçi sürekli olarak gece döneminde çalıştırılabilir.
Yargıtay içtihatlarında, yaptığı iş hem gece hem de gündüz çalışmasına uygun olmasına rağmen sürekli gece vardiyasında çalıştırılan işçilerin iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebileceği belirtilmiştir.
Yargıtay 22. H.D. 08.01.2019 Tarih, 2016/2273 Esas ve 2019/105 Karar.
“Sürekli gece vardiyasında çalıştırılma şeklinde gösterilen fesih sebebi yönünden ise, davacının çöp toplama işinde sürekli gece vakti çalıştığı dosya içeriğine göre sabittir. Bu fesih sebebinin haklı olup olmadığı bakımından, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 69. maddesi ve Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkındaki yönetmeliğin 8. maddesi hükümleri dikkate alınarak, işyerinde yürütülen çöp toplama işinde gece ve gündüz olmak üzere iki vardiyalı çalışma olup olmadığı belirlenmelidir. Bu husus bakımından tanıkların bilgileri sorulmalıdır. Eğer ki, işyerinde yürütülen çöp toplama işinde, gece ve gündüz olmak üzere iki vardiyalı çalışma olduğu sonucuna ulaşılırsa, ikili vardiya sisteminde işçinin sürekli gece vardiyasında çalıştırılmasının haklı feshe imkan tanıdığı gözardı edilmemelidir.”
Yargıtay 22. H.D. 16.01.2018 Tarih, 2017/9668 Esas ve 2018/128 Karar.
“Bu itibarla, işyerinde postalar halinde çalışma yapıldığı sabit olmasına rağmen, davacının sürekli aynı postada çalıştırılmasının ilgili yasal düzenlemelere aykırı olduğu, bu aykırılığın giderilmesine yönelik talebin işverence yerine getirilmemesinin, çalışma şartlarının uygulanmaması anlamına geleceği değerlendirilerek, davacının iş sözleşmesinin İş Kanunu’nun 24/2-f alt bendi çerçevesinde haklı sebeple feshedildiğinin kabulü gerekir.”
İş Başmüfettişi
Ayrıntılı bilgi için Hakkımda bölümünü inceleyebilirsiniz.
