Fazla çalışma ücretleri ödenmeyen işçiler dava açarak fazla çalışma ücretlerini işverenlerden talep edebilirler. Bu noktada fazla mesai yapıldığının ve ücretinin ödenmediğinin doğru bir şekilde ispatlanması önem arz eder. Fazla mesai ücretinin hesaplanması ile ilgili Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz. Bu yazımızda fazla mesai ispatı hususundaki Yargıtay uygulamaları incelenecektir.
Fazla Mesai Yapıldığı Hangi Delillerle İspatlanır?
Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçinin bu iddiasını ispatlaması gerekir. Bu noktada varsa nöbet çizelgeleri, araç takip formları, işe giriş ve çıkış saatlerini gösterir puantaj kayıtları ile elektronik takip verileri fazla mesainin ispatlanması noktasında geçerli belgelerdir. Eğer bu belgeler yoksa fazla mesai yapıldığı tanık beyanlarıyla da ispatlanabilir. Ayrıca ispat için yeterli delil ve tanık beyanları olmasa da işçinin yapmış olduğu işin niteliği fazla çalışma yapılmasını zorunlu hale getiriyorsa mahkemece fazla mesai yapıldığına karar verilebilir.
Yargıtay 9. H.D. 16.04.2024 Tarih, 2024/3688 Esas ve 2024/6938 Karar.
“Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş ve işyerinden çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.”
Fazla Çalışma İspatlanırken Kimler Tanıklık Yapabilir?
Fazla mesainin ispatı için işyerindeki çalışma düzenini bilebilecek kişiler tanıklık edebileceğinden özellikle işyeri çalışanlarının beyanları geçerli kabul edilecektir. İşyerindeki çalışma düzeni zaman içinde değişebileceğinden tanıkların beyanları işyerinde çalıştıkları sürelerle sınırlıdır. Ayrıca Yargıtay vermiş olduğu kararlarda işverene karşı dava açan kişilerin tanıklıklarının yan delil ve olgularla desteklenmedikçe ispat açısından yeteli olmayacağı belirtilmektedir.
Yargıtay 9. H.D. 16.01.2024 Tarih, 2023/17170 Esas ve 2024/423 Karar.
“Çalışma sürelerinin ispatı noktasında işverene karşı dava açan tanıkların beyanlarına ihtiyatla yaklaşılması gerekir. Fazla çalışma, hafta tatili ile … … ve genel tatil alacaklarının ispatında salt davacı ile menfaat birliği içinde bulunan veya işverene karşı davası bulunan tanık beyanlarıyla sonuca gidilemez. Bununla birlikte başkaca delil ya da olgularla desteklenen bu tanık beyanlarına itibar edilmelidir. Bu çerçevede; işin ve işyerinin özellikleri, davalı tanıklarının anlatımları, … müfettişinin düzenlediği tutanak veya raporlar ve aynı çalışma dönemi ile ilgili olarak söz konusu alacakların varlığına ilişkin kesinleşmiş mahkeme kararları gibi hususlar başkaca delil ya da olgular olarak değerlendirilebilir.”
Yargıtay 9. H.D. 18.02.2021 Tarih, 2019/4715 Esas ve 2021/4321 Karar.
“İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez. Tanık beyanlarına birlikte çalışma süreleriyle sınırlı olarak değer verilebilir.”
Fazla mesai ispatı noktasında önemli veriler olan elektronik giriş ve çıkış sistemi verileri (kart basma, parmak okuma vs) gerçeği yansıtmıyorsa veya sonradan üzerinde değişiklik yapıldığı düşünülüyorsa bu iddialar dava dilekçesinde belirtilerek mahkemeden teknik inceleme talep edilmelidir.
Fazla Mesai İspatında İmzalı-İmzasız Ücret Bordrolarının Geçerliliği
İşçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku varsa ve işçi bordroda gösterilenden daha çok fazla mesai yaptığını iddia ediyorsa bordro hilesi hali hariç fazla mesai ispatı yazılı delille yapılmalıdır. İşçi söz konusu dönemlerle ilgili yazılı delil sunamıyorsa fazla mesai tahakkuku olan dönemler için fazla mesai hesaplanmaz. Ancak işçi ücretinin bordrolarda düşük gösterildiği durumlarda ücret bordrolarındaki fazla çalışma saatlerine bağlı kalınmakla birlikte gerçek ücret ile kayıtlarda gösterilen ücret farkından doğan fazla çalışma ücretinin ayrıca hesaplanması gerekir.
Yargıtay 9. H.D. 16.04.2024 Tarih, 2024/3688 Esas ve 2024/6938 Karar.
“İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazı kaydının bulunması hâlinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazı kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir. İşçiye bordro imzalatılmadığı hâlde, fazla çalışma ücreti tahakkuklarını da içeren her ay değişik miktarlarda ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması durumunda ise işçinin ihtirazı kayıt ileri sürmesi beklenemeyeceğinden, ödenenin üzerinde fazla çalışma yapıldığının her türlü delil ile ispatı mümkündür.”
Yargıtay 9. H.D. 09.12.2020 Tarih, 2016/32887 Esas ve 2020/17950Karar.
“dosya kapsamında yer alan ücret bordrolarındaki çıplak ücretin gerçek ücreti yansıtmadığı da görülmektedir. Böyle olunca imzalı ücret bordroları bulunan dönemler bakımından, tahakkuklar gerçek ücret yerine düşük ücretten yapıldığından tahakkuk bulunan bordro döneminin dışlanması yerine imzalı bordrolarda geçen fazla çalışma saati sayısıyla sınırlı olmak üzere ancak gerçek ücretten hesaplama yapılarak ve mevcut tahakkukların da mahsubu ile yeniden fazla çalışma ücreti hesaplanmalıdır.”
İmzasız ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku olduğu durumlarda ise tahakkuku yapılan tutarların işçiye ödendiği ispatlanabiliyorsa bordro hilesi hali hariç ödenen fazla mesai ücretinin hesaplanacak fazla mesai ücretinden mahsup edilmesi gerekir.
Ücret Bordrolarındaki Sembolik Fazla Çalışma Tahakkuklarının Geçerliliği?
Yargıtay içtihatlarında imzalı ücret bordrolarında fazla çalışma tahakkuku bulunması durumunda işçinin daha fazla çalıştığını tanık beyanıyla ispatlayamayacağı ve tahakkuk olan ayların dışlanması gerektiği belirtilmiştir. Bu içtihatlardan kötüniyetli bir şekilde yararlanmak isteyen işverenler ücret bordrolarında sembolik fazla çalışma tahakkukları yaparak iş davalarında avantajlı duruma geçmek istemektedir. Örneğin her ay imzalı ücret bordrolarında 1-2 saat fazla çalışma tahakkuku bulunması durumunda bu tahakkuklar sembolik tahakkuk olarak kabul edilebilecektir. Ancak 1-2 saatlik tahakkuklar puantaj kayıtlarıyla destekleniyorsa bu durumda işçinin daha fazla çalıştığını yazılı belgeyle ispatlaması gerekir.
Ücret bordrolarında sembolik tahakkuklar bulunması durumunda ödenen fazla çalışma ücretinin sembolik olsa dahi hesaplanan fazla çalışma ücretinden mahsup edilmesi gerekir.
Yargıtay 9. H.D. 12.09.2023 Tarih, 2023/7974 Esas ve 2023/11786 Karar.
“İşverence işçilerin fazla çalışma ücreti talep etmesine engel olacak şekilde sembolik fazla çalışma tahakkukları yapılırsa bu aylar fazla çalışma hesabından dışlanmaz ancak yapılan fazla çalışma ödemeleri tespit edilen fazla çalışma ücreti alacağından mahsup edilir. Açıklanan bu ilkeler hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları için de geçerlidir.
Yargıtay 9. H.D. 04.04.2023 Tarih, 2023/2123 Esas ve 2023/4913 Karar
“Hükme esas alınan raporda, davacının fazla çalışma ücreti hesaplanırken davacı tarafça ücret bordrolarında yer alan tahakkukların sembolik olduğu beyan edildiğinden, dosya içerisinde yer alan imzalı bordrolarda yer alan tahakkuklar, yapılan hesaplamadan mahsup edilmiştir. Ne var ki dosya içerisinde mevcut ücret bordroları incelendiğinde; büyük çoğunluğunun davacı tarafça imzalı olduğu, imza itirazına uğramadığı ve hesaplanan döneme ilişkin olarak 8 veya 12 saat üzerinden fazla çalışma tahakkuklarının yer aldığı görülmüş olup belirtilen saat tahakkuklarının sembolik olmadığı, aylara göre de farklılık arz ettiği açıktır.”
Yargıtay 9. H.D. 28.01.2021 Tarih, 2019/5895 Esas ve 2021/2705 Karar
“Nisan 2013 ayından önceki dönemlere ait tahakkukların aylık bazda cüz’i miktarlar olduğu, işverence imzalı ücret bordrolarında işçinin fazla çalışma ücreti talep etmesine engel olacak şekilde sembolik ve kendini tekrarlayan şekilde gösterildiği ve gerçek durumu yansıtmadığı…”
Yargıtay 9. H.D. 23.12.2020 Tarih, 2020/3490 Esas ve 2020/19807 Karar
“3-Öte yandan, davacı ve davalı tanık beyanlarına göre davacının davalıya ait işyerinde haftalık 6 saat fazla çalışma yaptığı sabit ise de, dosyada yer alan 2015 yılının kimi aylarına ilişkin imzalı ücret bordrolarında aylık 1 yahut 2 saat fazla çalışma tahakkuklarının bulunduğu görülmektedir. Kabul edilen fazla çalışma süresine göre söz konusu tahakkukların sembolik nitelikte bulunduğu anlaşılmakla, bu miktarların fazla çalışma ücreti alacağından mahsubu gerekirken dikkate alınmaması da hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
İş Başmüfettişi
Ayrıntılı bilgi için Hakkımda bölümünü inceleyebilirsiniz.
