İş Kanununda işçilerin çalışma süresinin günde 11 saati ve bazı işçiler dışında gece 7.5 saati aşamayacağı belirtilmiş olup Yargıtay içtihatlarında yasaklı çalışma niteliğinde olan günde 11 saat ve gece 7.5 saat üzerindeki çalışmaların fazla çalışma ücreti olarak ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Çalışma süreleriyle ilgili olarak İşçilerin Günlük ve Haftalık Çalışma Saatleri ve gece çalışmalarıyla ilgili olarak Gece Çalışma Süresi – Yargıtay Uygulamaları başlıklı yazılarımı okuyabilirsiniz.
Günlük 11 Saati Aşan Çalışmalar İçin Fazla Mesai Ücreti Ödenir mi?
Günde 11 saati aşan çalışmalar yasaklı çalışma olduğundan Yargıtay içtihatlarında haftalık çalışma süresine bakılmaksızın günde 11 saati aşan çalışmaların fazla çalışma ücreti olarak ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Örnek: Haftanın üç günü günde 12 saat çalıştırılan bir işçinin haftalık çalışma süresi 45 saati geçmemektedir. Ancak Yargıtay kararları uyarınca bu çalışma karşılığında (1×3) 3 saat fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir.
Yargıtay 9. H.D. 29.09.2020 Tarih, 2016/25483 Esas ve 2020/9712 Karar.
“Davacının 24 saat çalışma günü içinde 10 saat dinlenme süresi düşüldükten sonra kalan 14 saat, çalışma süresidir. Haftalık çalışma süresi 45 saati aşmasa da bir günde 11 saati aşan çalışma var ise bu aşan çalışma fazla mesaidir.”
Gece 7.5 Saatin Üzerindeki Çalışmalar İçin Fazla Mesai Ücreti Ödenir mi?
4857 Sayılı İş Kanununda işçilerin gece 7,5 saatin üzerinde çalıştırılamayacağı ancak yazılı onay olması koşuluyla turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde çalışan gece 7,5 saatin üzerinde çalıştırılabileceği belirtilmiştir. Bu nedenle belirtilen işlerde çalışanlardan onay verenler hariç gece 7,5 saatin üzerindeki çalışmalar yasaklı çalışma olarak adlandırılmaktadır. Konuyla ilgili olarak Kimler Gece 7,5 Saatin Üzerinde Çalıştırılabilir? başlıklı yazımı okuyabilirsiniz.
Yargıtay içtihatlarında haftalık çalışma süresinin 45 saati aşıp aşmadığına bakılmaksızın gece 7,5 saatin üzerinde yasaklı çalışma yaptırılan işçilere bu çalışmalarının fazla çalışma ücreti olarak ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 9. H.D. 10.01.2023 Tarih, 2022/16457 Esas ve 2023/169 Karar.
“4857 sayılı Kanun’un 69 uncu maddesine ek cümle ile turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayı ile 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabileceği öngörülmüş ise de bu işçiler dışındaki işçilerin gece çalışmaları aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca günde 7,5 saati geçemez. Bu nedenle gece çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa dahi, günde 7,5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir.”
Günde 11 Saat ve Gece 7.5 Saati Aşan Çalışmalar İçin Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Yargıtay eski tarihli kararlarında haftalık çalışma süresinin 45 saati aşmadığı durumlarda günde 11 saati ve gece 7.5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücretinin 0,5 katsayı (sadece zamlı kısım) üzerinden hesaplanması gerektiğine karar veriyordu. Ancak bu uygulamadan dönülmüş olup güncel kararlarda fazla çalışma ücretinin 1,5 katsayı (yüzde 50 zamlı) olarak ödenmesi gerektiği belirtilmektedir.
Yargıtay 9. H.D. 28.09.2020 Tarih, 2020/2190 Esas ve 2020/9490 Karar.
“Haftalık çalışma süresinin 45 saati aşmadığı ancak günlük 11 saati aşan çalışmalar ve gece çalışmalarında 7.5 saatlik çalışma sınırını aşan çalışmalar Yargıtay uygulaması gereği fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir. Sözü edilen yasak çalışmaların karşılığı % 50 zamlı olarak (saat ücretinin % 50 fazlasıyla) ödenmelidir. Başka bir anlatımla salt haftalık 45 saat olan çalışma süresinin aşılmadığından ve fazla çalışmanın zamsız kısmının maktu aylık ücret içinde ödendiğinden söz edilerek saat ücretinin yarısı üzerinden hesaplamaya gidilemez.”
Günde 11 Saati ve Gece 7,5 Saati Aşan Çalışmalar Denkleştirme Kapsamına Alınır mı?
Günde 11 saati ve gece 7,5 saati aşan çalışmalar yasaklı çalışma olduğundan bu çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulması mümkün değildir.
Yargıtay 9. H.D. 29.09.2020 Tarih, 2016/25483 Esas ve 2020/9712 Karar.
“Diğer taraftan 4857 sayılı Kanununun 63. maddesine göre haftalık çalışma süresi 45 saati aşmamakla birlikte, günlük 11 saati aşan çalışma süresinin denkleştirmeye tabi tutulması mümkün değildir. Buna göre davacının haftalık çalışma süresi 45 saati aşmasa dahi, günde 11 saati aşan çalışma süresinin fazla çalışma olarak kabulü gerektiği açıktır.”
Yargıtay 9. H.D. 17.09.2020 Tarih, 2016/20709 Esas ve 2020/8341 Karar.
“Günlük çalışma süresinin onbir saati aşamayacağı Kanunda emredici şekilde düzenlendiğine göre, bu süreyi aşan çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulamayacağı, zamlı ücret ödemesi veya serbest zaman kullanımının söz konusu olacağı kabul edilmelidir. Yine işçilerin gece çalışmaları günde yedi buçuk saati geçemez (İş Kanunu, Md. 69/3). Bu durum günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın sınırını oluşturur. Gece çalışmaları yönünden, haftalık kırkbeş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde yedibuçuk saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir.”
Günde 11 Saat ve Gece 7.5 Saati Aşan Çalışmalar İçin Serbest Zaman Kullandırılabilir mi?
Serbest zaman işçilerin seçimlik hakkı olduğundan günde 11 saatin ve gece 7,5 saatin üzerindeki çalışmalar için serbest zaman kullanımı mümkündür.
Yargıtay 9. H.D. 17.09.2020 Tarih, 2016/20709 Esas ve 2020/8341 Karar.
“Günlük çalışma süresinin onbir saati aşamayacağı Kanunda emredici şekilde düzenlendiğine göre, bu süreyi aşan çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulamayacağı, zamlı ücret ödemesi veya serbest zaman kullanımının söz konusu olacağı kabul edilmelidir. Yine işçilerin gece çalışmaları günde yedi buçuk saati geçemez (İş Kanunu, Md. 69/3). Bu durum günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın sınırını oluşturur. Gece çalışmaları yönünden, haftalık kırkbeş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde yedibuçuk saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir.”
Aynı Anda Haftalık 45 Saati, Gece 7,5 Saati Ve Günde 11 Saati Aşan Çalışmalarda Fazla Çalışma Ücreti
Bazı durumlarda işçilerin çalışma süresi hem haftalık 45 saatin, hem gece 7,5 saatin hem de günde 11 saatin üzerinde olabilmektedir. Yargıtay bu gibi durumlarda işçi lehine olan (fazla olan) fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerektiğine karar vermektedir.
Örnek: Haftanın dört günü 18:00 – 08:00 saatleri arasında 2 saat ara dinlenmesi kullanarak çalışan bir işçi söz konusu haftada haftalık 45 saatin üzerinde 3 saat, gece 7,5 saatin üzerinde 18 saat ve günde 11 saatin üzerinde 4 saat çalışmıştır. Bu durumda işçiye fazla olan yani 18 saatlik fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir.
Yargıtay 9. H.D. 16.12.2020 Tarih, 2017/3628 Esas ve 2020/18781 Karar.
“Yönetmelik hükmü dikkate alındığında çalışma süresinin tamamının gece çalışması olarak değerlendirilmesi gerektiğinden, 14 saat olan çalışmadan 2 saat ara dinlenmesi düşülerek 12 saatin gece çalışması olarak değerlendirilmesi ve gece çalışmasında 7,5 saati aşan kısmın fazla çalışma olarak kabul edilmesi gerekir. Haftalık 45 saati aşan hesaplamaya konu haftalar bakımından açıklanan yöntemle gece çalışma süresine göre 7,5 saati aşan kısım yönünden fazla çalışma ücreti belirlenmeli, haftalık 45 saat ile gece çalışmalarında 7,5 saati aşan sürelerden hangisi işçi yararına ise buna göre haftalık çalışma süresi tespit edilerek, en nihayet temel ücret içinde ödenen haftalık 5,2 saat mahsup edilmek suretiyle hesaplama yapılmalıdır.”
İş Başmüfettişi
Ayrıntılı bilgi için Hakkımda bölümünü inceleyebilirsiniz.
